Józef Piłsudski na Maderze

Na Maderę Józef Piłsudski płynął portugalskim statkiem „Angola”. Podróż, rozpoczęta 20.12.1930 roku zakończyła się 22.12.1930 roku przybiciem do Funchal. Marszałek zniósł podróż świetnie, nie zdradzając żadnych objawów choroby morskiej.

Po oficjalnym przywitaniu Marszałek wraz z osobami towarzyszącymi udał się do wynajętej na pobyt willi Quinta Bettencourt mieszczącej się przy Caminho do Pilar 20, na spokojnych, zachodnich przedmieściach Funchal. Leżała ona na wzgórzu, z ogrodu był widok na morze, a od ulicy chronił ją solidny mur.

„Był to raczej skromny domek piętrowy, kryty dachówką, o ścianach koloru jasnokremowego. […] Leżał w rozległym ogrodzie, który w bezpośredniej bliskości domu przepełniały kwiaty i klomby, ale który w swoich dalszych częściach przypominał raczej jakieś zarośla tropikalne, aniżeli park. […] Jest to uliczka wąska i skromna. […] Panuje tam cisza i spokój. Willę wybudowano na niewielkim wzgórku […]. Z ogrodu i okien willi roztaczał się […] rozległy widok. Wprost u swoich stóp widziało się czuby krzewów bananowych i rozhuśtaną zieleń trzciny cukrowej. Od strony południowej rozpościerał się dalszy ciąg dolinki  […], domy i wille […] i wreszcie … morze. Najbliższe otoczenie willi było miłe. Znajdowała się tam i romantyczna altanka i parę ławeczek, a także alejka, gdzie można było przechadzać się w słońcu i taka sama druga, położona w cieniu” ²

W odróżnieniu od trybu życia, jaki prowadził Marszałek w Polsce, to było znacznie bardziej – być może za zaleceniem lekarzy – ustabilizowane. Marszałek „już o godzinie 8 rano opuszczał łóżko, zjadał śniadanie, i o ile pogoda pozwalała, udawał się do ogrodu. Tutaj albo odbywał najpierw długą przechadzkę na swój zwykły sposób, to znaczy na małej przestrzeni, a potem zabierał się do czytania francuskich dzieł, traktujących o działaniach wojennych, bądź też odwrotnie – najpierw czytał a później spacerował.

O godzinie 11 przychodziła pokojówka […] i zawiadamiała, że drugie śniadanie jest już na stole. Marszałek […] wypijał herbatę z bułeczkami lub ciastem” ³.

Po drugim śniadaniu przeglądał prasę, czytał, robił notatki lub pisał pracę, którą później wydał pod tytułem „Poprawki historyczne”. O godzinie 15 zazwyczaj jadał obiad, który sporządzał Maderczyk Teixeira. Piłsudski nie miał specjalnych wymagań odnośnie menu, czym kucharz czuł się nawet urażony… Na obiad Marszałka, oprócz mięsa, prawie codziennie składały się ryby.

„Marszałek spożywał zwykle obiad szybko i udawał się do swego pokoju Około godziny szesnastej zjawiał się ponownie w ogrodzie, gdzie wyciągał się wygodnie na wiklinowym fotelu. […] Zwykle po godzinie zaczynał nudzić się bezczynnością” ⁴.

Kolacja była podawana zazwyczaj pięć godzin po obiedzie. Wieczory spędzał w swoim pokoju, światło gasło często długo po północy. Listy do i od rodziny dostarczała poczta w Funchal. Rozrywką było ulubione stawianie pasjansa lub gra w szachy z Marcinem Woyczyńskim.

Większość czasu Marszałek spędzał w zaciszu domowym i ogrodzie, rzadko udawał się na wycieczki.

Pobyt Piłsudskiego na Maderze był szeroko komentowany w kraju. Jeden z kursujących po Warszawie dowcipów podawał, iż ulubiony toast sylwestrowy opozycji brzmiał: „Sto lat, sto lat niech żyje, żyje TAM”.

Prawdziwym utrapieniem dla doktora Woyczyńskiego – który odbierał pocztę – były telegramy. A tzw. akcja pocztówkowa (wysyłanie pocztówek z życzeniami imieninowymi (19.03)) kompletnie sparaliżowała działalność poczty w Funchal. Przesłane ponad milion pocztówek zostało w końcu spakowane w worki i na pokładzie ORP „Wichra” przewiezione do kraju.