Levada do Moinho – PR 7

Na północno-zachodnim krańcu Madery znajduje się Levada do Moinho, znana również jako Levada Grande lub Lewada Młynów. Jej nazwa wywodzi się od licznych młynów wodnych, które niegdyś zasilała; do dziś na trasie można dostrzec ruiny trzech z nich: Achadas, Cancelas oraz Levada Grande. Była to tak zwana lewada „prywatna”, wzniesiona nakładem finansowym samych użytkowników. Tylko oni mieli wyłączne prawo do korzystania z jej zasobów, opłacając regularnie budowniczych, a surowe prawo zabraniało im czerpania wody z innych studni czy źródeł wzdłuż szlaku.

Trasa bierze swój początek przy drodze ER101, nieopodal rzeki Ribeira da Cruz, która wyznacza granicę między gminami Porto Moniz i Calheta. Wędrując w górę rzeki, czyli w stronę przeciwną do kierunku przepływu wody, warto odwiedzić jedno z malowniczych źródeł zasilających kanał. Aby jednak kontynuować spacer w stronę Junqueiry, należy zawrócić i podążać z prądem lewady. Po drodze mija się liczne odgałęzienia, które doprowadzają wodę do zbiorników irygacyjnych nawadniających obszary Pico Alto, w tym pola Fajã do Nunes, Fajã do Barro, Fajã dos Barbusanos oraz Arrudal.

Z historią lewady wiążą się niezwykłe opowieści. Jedna z nich dotyczy miejsca na Pico Alto znanego jako Anel (Pierścień). Wykonano tam specjalny, odizolowany odwiert, aby zapewnić dostęp do wody dwóm mieszkającym w odosobnieniu kobietom chorującym na trąd. Rozwiązanie to pozwalało chorym na zaspokojenie potrzeb bez ryzyka zanieczyszczenia głównego nurtu lewady. W późniejszym czasie odwiert ten wykorzystano do budowy studni nawadniającej okoliczne grunty.

Równie barwna jest legenda dotycząca Madre de Água – ostatniego źródła lewady leżącego po stronie Ponta do Pargo. Podczas budowy kanału wybuchł spór o prawo do tego źródła między mieszkańcami sąsiednich gmin. Według tradycji ludowej mieszkańcy Porto Moniz uciekli się do sprytnego podstępu: zaprosili budowniczych z Ponta do Pargo na wspólny posiłek, częstując ich figami. Ostrzegli ich przy tym kłamliwie, że nasiona owoców są trujące. Gdy zaabsorbowani sąsiedzi mozolnie wydłubywali ziarenka z fig, grupa z Porto Moniz błyskawicznie wybudowała brakujący odcinek, na stałe łącząc Madre de Água ze swoją lewadą.

Wędrówka kończy się w Junqueira, w miejscu zwanym Tornadouro, gdzie główny nurt lewady rozdziela się na mniejsze kanały. Warto zwrócić uwagę na stan techniczny koryta – w dolnej części zostało ono starannie wybetonowane w miejscach dawnych wycieków, dzięki czemu system do dziś zachowuje pełną nieprzemakalność i sprawnie służy lokalnej społeczności.